ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: Η ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ

 

η ιφιγένεια στο άργος

ΚΕΙΜΕΝΟ – ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ – ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

ΜΑΡΙΤΙΝΑ ΠΑΣΣΑΡΗ

 

Αναλύει η Μαρίνα Αποστόλου την παράσταση του Σαββάτου 12 Σεπτεμβρίου 2026 (στις 9.00 μ.μ.) στο ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ της οδού Γεννηματά (στάση Πανόρμου)

Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Θεάτρου της Βαλίτσας

 

«Αν κάποιος μ’ αγαπούσε, δεν θα χε σημασία η κατάρα πάνω από τον οίκο των Ατρειδών»

 

Η πρόσληψη ή δεξίωση του αρχαίου ελληνικού δράματος συνιστά από μόνη της έναν ξεχωριστό τομέα στη μελέτη της επιστήμης του θεάτρου φέρουσα, κατά συνέπεια, και μια έτερη, καινοτόμο αισθητική. Με τον αρχαίο μύθο να αποτελεί τη βάση και την πρώτη ύλη, την αφορμή και το έναυσμα, πλήθος συγγραφέων, ποιητών και δραματουργών ανά τους αιώνες εμπνεύστηκαν τα δικά τους προσωπικά κείμενα για να μεταδώσουν τα μηνύματα και τις ιδέες που είχαν ανάγκη να επικοινωνήσουν μέσα από τη γραφή τους. Σε συνδυασμό με την εποχή τους, τις ανησυχίες και τη στόχευσή τους.

Στο μονολογικό έργο που συνέλαβε και ενσάρκωσε η Μαριτίνα Πάσσαρη με τίτλο Η Ιφιγένεια στο Άργος οι θεματικές διαστάσεις ποικίλλουν με τη μνήμη να πρωτοστατεί. Η Ιφιγένεια, κόρη του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας, μεγάλη πια, επιστρέφει στο ζεστό και υγρό, αφιλόξενο Άργος για να μιλήσει. Κάτι που δεν της είχε δοθεί η ευκαιρία να πράξει όταν ξεγελάστηκε με τον δήθεν επικείμενο γάμο της με τον ανδρειωμένο Αχιλλέα ενώ στην πράξη κλήθηκε να θυσιαστεί για να φυσήξει ούριος άνεμος για τα καράβια των Ελλήνων προς την Τροία.

Και να τη τώρα, να ταξιδεύει στο σήμερα με το λεωφορείο πίσω στη γενέτειρά της. Εκεί, απευθυνόμενη στον αδερφό της Ορέστη που πιθανότατα έχει σμίξει με την Ερμιόνη, θα ανασκοπήσει το παρελθόν, θα κατονομάσει τα γεγονότα, θα μιλήσει για την παιδικότητα και την αθωότητα που για κάποιους δεν υπήρξαν ή έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης, θα καταδικάσει τον πόλεμο και την αγριότητά του, θα έρθει στο σήμερα και τους τωρινούς «Αχιλλέες» που μυρίζουν μπύρα, ιδρώτα και ευτελίζουν μια γυναίκα με το κινητό τους, έτσι απλά, για να εξαφανιστούν την επομένη κιόλας με το πρώτο λεωφορείο.

Το ψέμα δελεάζει και ξεγελά ένα πολύ νέο κορίτσι, παιδί κανονικό, η νεότητα και η ομορφιά προσφέρουν την ελπίδα, τι πιο αναγκαίο στη ζωή του ανθρώπου ιδίως όταν δεν ξέρει πού βαδίζει, το νέο επίσης ταυτίζεται όπως ακούμε και με τη μόδα δηλαδή την τρέχουσα τάση, ενώ η ευπιστία και η αθωότητα είναι ίδια των μικρών, που ωστόσο αντέχουν την βαρβαρότητα των ανθρωποφάγων και πολεμοχαρών.

Η Ιφιγένεια θα θυμηθεί την Κλυταιμνήστρα, τα προσωπικά της αντικείμενα, θα μιλήσει για την άνεση που προσφέρει η μάσκα που κρύβει το πρόσωπο και «αφαιρεί κάθε ευθύνη». Μέχρι και μυρωδιές από χορτάρι θα έρθουν στον νου της…

Ένα εξιλαστήριο θύμα δεν θα ερωτηθεί ποτέ για τις επιθυμίες του, ένα παιδί που ρίχτηκε στον βωμό συμφερόντων δεν θα βιώσει ποτέ την παιδική του ηλικία και την εξέλιξή του σαν άνθρωπος. Ένα θύμα είναι ένα εργαλείο άψυχο για τις φιλοδοξίες των ισχυρών ενώ όπως χαρακτηριστικά ακούμε στην παράσταση «αυτοί που σφάζουν παιδιά, νικάνε. Έτσι γίνεται στην ιστορία.» Τι πιο επίκαιρο και διαχρονικό συνάμα! Και κάπου εκεί θίγεται ξανά το θέμα της παραπλάνησης των παιδιών μέσω της κατήχησης.

Η σύγχρονη αυτή Ιφιγένεια «μισή παιδί, μισή γριά, μισή ορατή, μισή αόρατη» θα παίξει μέσω της κίνησής της, του λικνίσματός της και κυρίως μέσω των ενδυμάτων της. Το ματωμένο της φόρεμα θα σημάνει τη θυσία, την υπακοή, την αδικία. Όμως πια η Ιφιγένεια που βλέπουμε επί σκηνής δεν θέλει να υπακούσει στην όποια θεά που «βούλεται» υπακοή. Παρότι ως θύμα αναζητά το γιατί της κατάληξής της. Μήπως ήταν κόρη της Ελένης και άρα έπρεπε το κακό να χτυπηθεί στη ρίζα του για να επέλθει ισορροπία; Άρα η μοίρα της ήταν άφευκτη κατά βάθος; Το θύμα δικαιώνει τη θυματοποίησή του για να την αντέξει.

Κι ενώ το έργο γίνεται σουρεαλιστικό με τη σκηνή του λεωφορείου και του ανθρώπου με τη μάσκα της αρκούδας και το θέατρο για παιδιά, η μοντέρνα Ιφιγένεια συναντά τον σύγχρονο Αχιλλέα με το τατουάζ της Αργώ που θυμάται τον παππού του και τα γεγονότα του εμφυλίου στην Ελλάδα και το πώς ένα θύμα γίνεται ήρωας, ένας άλλος «Ιφιγένειας» που εκτελέστηκε για μια καλύτερη ζωή, μια καλύτερη Ελλάδα.

Η Ιφιγένεια θα κυνηγήσει τον Αχιλλέα σε όλο το δωμάτιο του ξενοδοχείου στο Άργος όπου διαμένει, θα αρνηθεί να χαμογελάσει με το ζόρι όπως εκείνος της ζητά, θα αφήσει μια μακρόσυρτη κραυγή, θα πει στον αδερφό της τον Ορέστη πως αυτό είναι το τελευταίο της γράμμα προς εκείνον και θα εξηγήσει πως ως θύμα είναι ο κρίκος ανάμεσα στις ζωές των άλλων. Ένας κρίκος που της κόβει την ανάσα, της απαγορεύει να φωνάξει, να διαμαρτυρηθεί. Και τέλος πια για εκείνη η Αυλίδα, η Ταυρίδα καθώς θα εξαφανιστεί οριστικά…

Ένα αφαιρετικό, φιλοσοφικό, αινιγματικό έργο που θέτει στο επίκεντρο το θύμα, τη γυναίκα, τη θέση της από τη μικρή ηλικία, το γεγονός ότι γίνεται άθυρμα στα χέρια των αρσενικών, του πατέρα, των πολεμιστών, του ινδάλματος που όμως αδιαφορεί για εκείνη, του αδερφού που δεν είναι εδώ για να την ακούσει, αυτού που θα την διαπομπεύσει. Ένα έργο, για μένα, αντιπολεμικό, που δίνει φωνή σε όσους δεν την είχαν την ευκαιρία να ακουστούν, για την εκμετάλλευση, τη δύναμη της αγάπης που υπερνικά την κατάρα, την ασέβεια, την καταπίεση, τον αφανισμό, τον βιασμό από κάθε άποψη, τη μοναξιά, τη χρεία για ενδοσκόπηση και τα οδυνηρά συμπεράσματα αυτής.

Μπράβο στη Μαριτίνα Πάσσαρη που προσθέτει με τη δημιουργία της αυτή ένα ακόμη λιθαράκι στο τόσο αυτό γοητευτικό πεδίο της δεξίωσης του αρχαίου ελληνικού δράματος εμπλουτίζοντας έτσι το υλικό των πάντα άξιων παρατήρησης αρχαιόθεμων έργων.

 

Λοιποί συντελεστές:

Μουσική: Στάθης Ιωάννου Κίνηση / Χορογραφία: Αλίκη Καζούρη Σκηνικά / Κοστούμια / λοιποί συντελεστές: Ευδοκία Βεροπούλου, βίντεο Παύλος Πάσσαρης, Χάρης Βλασιάδης, Μάκης Φάρος

 

Η παράσταση αφιερώθηκε από τη δημιουργό στη χορογράφο Αλίκη Καζούρη που «έφυγε» στις αρχές του καλοκαιριού του 2026.