ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: Ο ΦΙΑΚΑΣ

 

Ο ΦΙΑΚΑΣ

του Δημοσθένη Κ. Μισιτζή

 

Θέατρο «Aπό Μηχανής»

Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο – Κάτω σκηνή

Σκηνοθεσία: ΠΑΝΟΣ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΣ

 

Ερμηνεύουν οι καλλιτέχνες:

Οδυσσέας Σταμούλης: Φιάκας

Δημήτρης Μυλωνάς: Γιάννης

Μαρία Μαυροματάκη: κοκόνα Φρόσω

Νάγια Μητσάκου: Ευανθία

Πάνος Βανιώτης/Φώτης Τσορανίδης: Καζαμίας

Στην παράσταση συμμετέχει ζωντανά ο καραγκιοζοπαίχτης Κώστας Σπυρόπουλος. Βοηθοί στο μπερντέ, οι μαθητές της Ακαδημίας Θεάτρου Σκιών «Θανάσης Σπυρόπουλος».

Συμμετέχουν οι μουσικοί: Ilirjan Mehilli (βιολί), Παναγιώτης Στεφανουδάκης (λαούτο) - Φώτης Τσορανίδης (κιθάρα)

 

Αναλύει η Μαρίνα Αποστόλου την παράσταση της Κυριακής 22 Φεβρουαρίου 2026 (στις 6.00 μ.μ.)

 

«Γιάννη, δεν τα ξέρεις καλά τα γερμανικά… Εσύ λίγα λόγια γιατί είσαι υπηρέτης!»

 

Η υπόθεση του έργου όπως δίδεται στο δελτίο τύπου της παράστασης:

Στην Κωνσταντινούπολη του 1870 ο Χαρίλαος Πλουτίδης ή Χαράλαμπος Πεταλούδης ή Φιάκας, ένας απατεώνας καταχρεωμένος και κυνηγημένος από δανειστές κι εμπόρους, υποδύεται τον γόνο πλούσιας οικογένειας για να κερδίσει την Ευανθία και να καρπωθεί την προίκα της. Η Ευανθία συνεπαρμένη από τα μυθιστορήματα της εποχής και γοητευμένη από τους φανταστικούς τίτλους ευγενείας του αγαπημένου της, πέφτει εύκολα στην παγίδα του. Οι ξεκαρδιστικές καταστάσεις κορυφώνονται όταν με τον κίνδυνο ότι η ταυτότητα του θα αποκαλυφθεί, ο Φιάκας υποδύεται έναν Γερμανό Βαρόνο που βρίσκεται «incognito» στην Πόλη!

Το έργο

«Ο Φιάκας» του Δημοσθένη Κ. Μισιτζή είναι μια σπαρταριστή κωμωδία ηθών γραμμένη σε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα γλώσσα όπου το τοπικό ιδίωμα της Κωνσταντινούπολης μπλέκεται με τη «λόγια γλώσσα» του 19ου αιώνα. Ο συγγραφέας μάς μεταφέρει στα ήθη και τις μόδες της Πολίτικης κοινωνίας του 1870 και θίγει με σατυρική διάθεση και καυστικό τρόπο την υπερβολή και την ξενομανία της εποχής. «Ο Φιάκας» πρωτοανέβηκε το 1870 στην Κωνσταντινούπολη κι έκτοτε είναι από τις πιο σημαντικές κι αγαπητές κωμωδίες του νεοελληνικού θεάτρου που παρουσιάζεται μέχρι σήμερα ανελλιπώς.

Μα τι σημαίνει η λέξη «ΦΙΑΚΑΣ»;

Ο «φιάκας» είναι εκείνος που εκδηλώνει επιτηδευμένη συμπεριφορά, ο φιγουρατζής, ο «φτιαχτός» ή ο ψεύτικα ευγενικός που υποκρίνεται κάτι άλλο από αυτό που όντως είναι συνήθως για να κάνει εντύπωση ή να κοροϊδέψει τα θύματά του.

Ο Φιάκας, όπως κάθε απατεώνας, φέρει πολλαπλά ονόματα. Το ψέμα κυλάει στο αίμα του, είναι καλλιτέχνης στην εξαπάτηση, ιδίως όταν αυτή πραγματοποιείται όπως ο ίδιος λέει «ευφυώς». Καταναλώνει διαρκώς κάτι που το ευνοεί η Πόλη της ευμάρειας και της ακμής, οφείλει, δεν αποπληρώνει ποτέ, είναι χρεωμένος ως τον λαιμό και μόνη του λύση είναι ο πλούσιος γάμος με την ονειροπαρμένη και χωρίς γονείς πια Ευανθία, ανατραφείσα σε σπίτι με «παράδες», ομιλούσα την γαλλικήν που είναι στην εποχή της «γλώσσα του συρμού» και με μυαλό εμποτισμένο από τους ρομαντικούς χαρακτήρες των μυθιστορημάτων που διαβάζει ως νέα κοπέλα από καλή οικογένεια. Κι ενώ εκείνη έχει μάθει για τα χρέη του και φρίττει που ο Χαρίλαος έχει μετακομίσει με τον υπηρέτη του Γιάννη σε μια κακόγουστη και βρώμικη πανσιόν, ο Φιάκας ως επαγγελματίας δολοπλόκος μηχανεύεται έναν ακόμη τρόπο για να την κάνει να πιστέψει ότι όχι απλά δεν είναι φτωχός και χρεωμένος αλλά κρατεί από μεγάλες οικογένειες της Γερμανίας, βαρόνους και δούκες και μέχρι και ο αυτοκράτορας τον καλεί να υπάγει στη Γερμανία για να τον χρίσει υπουργό οικονομικών! Εκμεταλλευόμενος τη δίψα της να παντρευτεί κάποιον σπουδαίο αλλά και την άγνοια που εκείνη έχει πάνω στα γερμανικά φτάνει πολύ κοντά στον πολυπόθητο αλλά και απαραίτητο για τη σωτηρία του γάμο μέχρι που η έλευση ενός ακόμα πιστωτή του σε συνδυασμό με την αντίδραση του υπηρέτη του Γιάννη στον οποίο χρωστάει επίσης καταστρέφει τα πλάνα του και εξανεμίζει κάθε ελπίδα του για διάσωση από το αδιέξοδο.

Ο Οδυσσέας Σταμούλης στον ρόλο του Πολίτη μπαγαπόντη έτσι όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί. Σε ένα ρόλο αξιώσεων με γλώσσα που γοητεύει με τον «αρχαιοπρεπισμό» της και μας ταξιδεύει στην εποχή εκείνη.

Βάζω δέκα με τόνο στη σκηνοθεσία του βετεράνου του θεάτρου Πάνου Σκουρολιάκου. Από την είσοδο του κοινού στις θέσεις της πλατείας με το ζεστό καλωσόρισμα του Γιάννη (Δημήτρης Μυλωνάς) μέχρι την έξοδό του με κέρασμα λουκουμάκι πάλι από τον ίδιο. Μιας μικτής τεχνικής παράσταση, με πρόζα, τραγούδι, όμορφη επιμελημένη κίνηση, ζωντανή μουσική, Καραγκιόζη, διάδραση – επαφή με το κοινό και αυτοσχεδιασμό. Ξεχωρίζει εξόφθαλμα ο Μυλωνάς για την ερμηνεία του, είναι τόσο ζωντανός, σπαρταριστός, κρατάει μπορεί κανείς να πει όλη την παράσταση στην πλάτη του. Είναι η ψυχή του έργου, η ενσάρκωση κάθε ανθρώπου που δεν γεννήθηκε για να είναι δούλος και καρπαζοεισπράκτορας του κάθε επιτήδειου και φιλόδοξου παλιάνθρωπου και διεκδικεί αυτό που του ανήκει και αξίζει βάσει του κόπου του. Γίνεται κι αυτός, θέλοντας και μη, ένα γρανάζι της απάτης του Φιάκα, κι όταν παλεύει για να βροντοφωνάξει την αλήθεια, συχνά χάνει το δίκιο του διότι είναι ένας «υπηρέτης». Μου άρεσε πολύ και η Μαρία Μαυροματάκη ως θεία, ήταν πολύ καλή, ειδικά τις στιγμές που υπενθύμιζε στον Γιάννη τη θέση του μα και στο τέλος όταν το ψέμα ξεσκεπάστηκε. Πολύ όμορφη, γλυκιά σαν αληθινή Πολίτισσα του 19^ου αιώνα η Νάγια Μητσάκου, υποστήριξε σωστά τον ρόλο της Ευανθίας χειριζόμενη άψογα και το γλωσσικό ύφος. Ωραίοι οι μουσικοί επί σκηνής, διασκέδασαν τους θεατές και έδωσαν χρώμα στην παράσταση, καλός και ο ηθοποιός που υποδύθηκε τον Καζαμία και οδήγησε την πλοκή στη λύση της. Επιπλέον, η προσθήκη του Καραγκιόζη ήταν σε άμεση αρμονία με την κουλτούρα της εποχής όπου γράφτηκε το έργο.

Τέλος, άριστα δέκα βάζω και στα κοστούμια που επέλεξε ο Γιώργος Λιντζέρης. Ήταν εξαιρετικά και ταιριαστά σε κάθε χαρακτήρα.

Για μένα, είναι μια παράσταση που μιλάει από μόνη της. Δεν είναι τυχαίο που έξω από το Από Μηχανής θέατρο συρρέει τόσος κόσμος στο ταμείο για να προμηθευτεί το εισιτήριό του. Και δεν είναι τυχαίο που ανεβαίνει για δεύτερη χρονιά.

Μια τόσο καλοδουλεμένη και στην παραμικρή της λεπτομέρεια σχεδιασμένη παράσταση δεν έχει ανάγκη ούτε από διαφήμιση ούτε από επαίνους καθώς το κοινό αποχωρεί ενθουσιασμένο, χαρούμενο και ικανοποιημένο. Θεωρώ ότι το εγχείρημα έχει προσεγγιστεί με δημιουργικότητα, χιούμορ, φαντασία και αγάπη για το κοινό καθώς υπάρχει αρκετή διάδραση μαζί του με σεβασμό πάντα στο κλασικό κείμενο του Σιμιτζή.

Αποτελεί επίσης μια ξεχωριστή πρόταση για μαθητές μέσης εκπαίδευσης (τελευταίας τάξης δημοτικού σχολείου, αρχές γυμνασίου θα το τοποθετούσα προσωπικά) καθότι είναι ιδιαίτερα διδακτική. Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός, άλλο τα παραμύθια και άλλο η πραγματική ζωή, αγάπα τον άνθρωπο και όχι τη βιτρίνα του, εκτίμησε την ψυχή του, την ειλικρίνεια και την αυθεντικότητά του και όχι το περιτύλιγμά του. Το να λατρεύεις τίτλους και ταμπέλες δεν είναι έρωτας αλλά ικανοποίηση της φτηνής σου ματαιοδοξίας. Μην είσαι εύπιστος, πρόσεχε τα χρήματά σου ενώ ένας «υπηρέτης» μπορεί να είναι χίλιες φορές καλύτερος άνθρωπος από έναν πλαστό «κύριο».

 

Κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή

Λοιποί συντελεστές:

 Σκηνικά - κοστούμια: Γιώργος Λιντζέρης

Επιμέλεια κίνησης – χορογραφίες: Ειρήνη Κυρμιζάκη

Βοηθός σκηνοθέτη: Ουρανία Στυλιανού

Φωτισμοί: Βλάσσης Θεοδωρίδης

Φωτογραφίες παράστασης/trailer: Γεωργία Αϊντίνη

Γραφιστική επιμέλεια: xMx graphics - Michelangelo Bevilacqua

Προβολή και επικοινωνία: Βάσω Σωτηρίου – We will