ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΞΑΝΑΣΤΑΥΡΩΝΕΤΑΙ

 

Ο Χριστός ξανα-

σταυρώνεται

του Νίκου Καζαντζάκη

 

Θέατρο «ΣΤΑΘΜΟΣ»

Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο

 

Θεατρική μεταφορά – Σκηνοθεσία:

   ΜΑΝΟΣ ΚΑΡΑΤΖΟΓΙΑΝΝΗΣ

 

Ο ΘΙΑΣΟΣ με αλφαβητική σειρά: Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Έλενα Μαυρίδου, Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπός, Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου

 

Αναλύει η Μαρίνα Αποστόλου την παράσταση της Κυριακής 26 Απριλίου 2026 (στις 6.00 μ.μ.)

 

«Ο άνθρωπος είναι σαν τα δέντρα… θέλει χώμα για να ριζώσει…»

 

Ο Μάνος Καρατζογιάννης «δεν φοβάται… είναι λεύτερος…» και τολμά να διασκευάσει για το θέατρο το αριστουργηματικό, διεθνούς εμβέλειας έργο του Νίκου Καζαντζάκη Ο Χριστός ξανασταυρώνεται. Κατόπιν, το σκηνοθετεί ενώ αναλαμβάνει τον ρόλο του καλοκάγαθου βοσκού Μανωλιού που σαν άλλος Χριστός θυσιάζεται για το κοινό καλό με πλήρη αυταπάρνηση.

Δεν ξέρω αν υπάρχει πιο επίκαιρο έργο από το ο Χριστός ξανασταυρώνεται και αμφιβάλλω αν υπήρξε θεατής στην πλατεία που δεν έφερε στο μυαλό του τις τόσες γενοκτονίες που συντελούνται αυτήν την εποχή με μοναδική φυσικά αιτία το κέρδος που δεν πηγάζει από αλλού παρά από τη δίψα για πετρέλαιο. Στην παράσταση εξάλλου ακούμε τον Μανωλιό να διαπιστώνει με πικρία ότι αν ο Χριστός ερχόταν και πάλι στη Γη, θα κρατούσε ένα βαρέλι με πετρέλαιο…

Ο Καζαντζάκης θέτει στο επίκεντρο τον άνθρωπο, τον Άλλο και τον Ξένο, τον πρόσφυγα, τον πεινασμένο, τα παιδιά που πεθαίνουν χωρίς να έχουν φταίξει σε τίποτα κι απέναντι ακριβώς κατακεραυνώνει την απληστία, την αδηφαγία, τη θρησκοληψία και την εργαλειοποίηση της πίστης, την παράφραση των ιδεών του Χριστιανισμού, την απανθρωπιά, τη μισανθρωπία, την κερδοσκοπία, τη σκληρότητα, τη μαζικότητα της οχλαγωγίας, και τον άνθρωπο που με το κοντό του μυαλό δεν μπορεί να καταλάβει πως όλοι είμαστε εν δυνάμει μετανάστες και άρα ξένοι αναζητούντες μια γη για να ριζώσουμε, να φάμε, να ξαποστάσουμε, να επιβιώσουμε, να κάνουμε μια νέα αρχή.

Όλοι μας ανεξαιρέτως καθώς το να απωλέσουμε τα πάντα είναι απλά θέμα συγκυρίας και μόνο.

Σε ένα χωριό, εύφορο από ότι αντιλαμβανόμαστε, τη Λυκόβρυση που ευρίσκεται ακόμα υπό τους Τούρκους με τους Έλληνες ωστόσο να απολαμβάνουν αρκετές ελευθερίες χωρίς όμως να έχουν πάψει να είναι «ραγιάδες και γκιαούρηδες» και να υπακούνε απόλυτα στις Αρχές του τόπου τους, τηρείται ένα έθιμο σύμφωνα με το οποίο ανά επτά χρόνια γίνεται αναπαράσταση των Θείων Παθών του Χριστού. Η διανομή των «ρόλων» πραγματοποιείται κατόπιν σύσκεψης μεταξύ του άρχοντα του χωριού Πατριαρχέα και φυσικά του παπά που θεωρείται εκπρόσωπος του Θεού στη Γη και σχεδόν άγιος, ασχέτως με τη φιλοχρήματη και μισ/απ/άνθρωπη δράση του. Κι ενώ οι χωριανοί που επιλέγονται να σηκώσουν το βαρύ φορτίο του κλήρου των προσώπων που πρέπει να ενσαρκώσουν εναρμονίζοντας την καθημερινότητά τους και το ήθος τους ανάλογα με τους χαρακτήρες αυτούς, στη Λυκόβρυση καταφθάνουν πρόσφυγες ταλαιπωρημένοι που πεινούν και υποφέρουν καθώς έχουν ταξιδέψει για να γλιτώσουν αφού κάψανε τον τόπο τους και σκότωσαν τους συγχωριανούς τους. Η πείνα τους, που οδηγεί ακόμα και σε λιποθυμίες λόγω της εξάντλησης, κάνει του Λυκοβρυσιώτες να πιστέψουν ότι είναι φορείς χολέρας και για τον λόγο αυτό πρέπει να απομακρυνθούν. Ο Μανωλιός, με τα γαλάζια μάτια και τα λυτά ίσια μαλλιά, το αθώο πράο πρόσωπο σαν του Θεανθρώπου (φανταστική η μεταμόρφωση του Μ.Κ.) θα παλέψει μέχρι τέλους για να τους βοηθήσει και μαζί του θα έχει συμπαραστάτες κι άλλους χωριανούς που θα συνταχθούν στο θεάρεστο αυτό έργο, ακόμα και το αρχοντόπουλο του τόπου που δεν θα διστάσει να δωρίσει την περιουσία του πατέρα του μετά τον θάνατο του τελευταίου. Αυτό όμως δεν θα φανεί αρκετό και η θρησκευτική ιστορία που όλοι μας γνωρίζουμε θα επαναληφθεί πανομοιότυπα.

Ποιος Θεός άραγε επιτρέπει στους πονηρούς, τους ακάθαρτους και στους αχόρταγους να επικρατούν και να κυβερνούν; Και ποιο θέλημα ποιουνού Θεού αφήνει τα μικρά παιδιά να σκοτώνονται από τους πολέμους των μεγάλων και να αποστεώνονται από την πείνα; Μα και ποιος Θεός αφήνει μια νέα κοπέλα να πεθάνει από φυματίωση πριν προλάβει να ζήσει; Επί ξύλου κρεμάμενη και αυτή...

Παρότι πασίγνωστο, το έργο αυτό προσωπικά μου ήταν εντελώς άγνωστο. Δεν γνώριζα καν την υπόθεση περιληπτικά, δεν είχα την εμπειρία της θέασής του στον κινηματογράφο ή την τηλεόραση. Γι’ αυτό και η παρθενική επαφή μαζί του στο θέατρο «ΣΤΑΘΜΟΣ» ήταν συγκλονιστική.

 

Νόμιζα ότι για φέτος είχα δει την καλύτερη παράσταση της χρονιάς μέχρι που απόψε παρακολούθησα το Ο Χριστός ξανασταυρώνεται στο θέατρο Σταθμός. Ό,τι κι αν πει κανείς για (την παράσταση) αυτή θα είναι πολύ λίγο και με τίποτα δεν θα αποτυπώσει επάξια ή έστω αντικειμενικά την αριστουργηματική μεταφορά του κορυφαίου αυτού κειμένου στο θέατρο. Νόμιζα επίσης ότι ο Μάνος Καρατζογιάννης ήταν πιο δυνατός και επιδέξιος στην ιδιότητα του ηθοποιού παρά του σκηνοθέτη μέχρι που απόψε χάρηκα μια δημιουργία χάρμα οφθαλμών και ώτων! Όχι απλά καλοκουρδισμένη όπως συνηθίζουν να λένε πολλοί κριτικοί, καλοφτιαγμένη, καλοστημένη κτλ παράσταση αλλά ένα κόσμημα, μια παρακαταθήκη στο θέατρο, την τέχνη και την κοινωνία. Μια αγαλλίαση... Ένας θίασος διαμάντια όλοι τους, χωρίς καμιά εξαίρεση, τι ερμηνείες, τι υπόκριση, τι ζωντανοί ηθοποιοί με αστείρευτη ενέργεια άσχετα από την ερμηνευτική τους ηλικία και τους ρόλους που έπαιζαν, διαλεχτοί, ξεχωριστοί, με άψογη άρθρωση, τέλεια εκφορά λόγου, πολλαπλές διανομές που τις θεραπεύουν εξίσου καλά, έμεινα άφωνη, δεν ήθελα να τελειώσει. Κι άλλο τόσο να είχε (η παράσταση διαρκεί 130’) θα το έβλεπα με μεγάλη χαρά. Κι ελπίζω να συνεχιστεί και από τη νέα σαιζόν, να προλάβει το κοινό να την βιώσει, διότι έχουμε να κάνουμε με μια σπουδαία θεατρική εμπειρία.

Για μένα, εδώ έγκειται η έννοια της υπερπαραγωγής: Όχι στα ακριβά σκηνικά και στις φιοριτούρες μήτε στους εντυπωσιασμούς αλλά στις αυθεντικές ερμηνείες που βγαίνουν μέσα από την ψυχή και στο απίστευτο πλέξιμο των ηθοποιών μεταξύ τους. Όπου κι αν στρέψει κανείς το βλέμμα του κατά τη διάρκεια της παράστασης, παρατηρεί κάτι όμορφο, κάτι επιμελημένο, κάτι ακριβές. Όταν εισήλθαν οι πρόσφυγες στη σκηνή, νόμιζα ότι βλέπω την είσοδο χορού γερόντων αρχαίας τραγωδίας. Πρόκειται για σεμινάριο σκηνοθεσίας - ενορχήστρωσης πολυμελούς θιάσου σε πολλαπλές διανομές, για μια εξαιρετική δουλειά που χαράσσεται στη μνήμη του κοινού.

Υπέροχα και τα κοστούμια που φορούσαν όλοι οι ηθοποιοί, τέλειο και το προσωπείο του Χριστού της μοναδικής στο είδος Μάρθας Φωκά.

Εύγε σε όλους τους συντελεστές!

Λοιποί συνεργάτες:

Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου

Μουσική: Γιώργος Μαυρίδης

Σκηνικά: Ναταλία Αστυπαλίτη, Δήμητρα Σαρρή

Κοστούμια: Δήμητρα Σαρρή, Βασιλική Σύρμα

Σχεδιασμός φωτισμών: Λάμπρος Παπούλιας

Κατασκευή μασκών: Μάρθα Φωκά

Βίντεο: Μάριος Γαμπιεράκης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπός

Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Βίντεο προώθησης: Ηλίας Μόσχοβας

Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός – Θέατρο, ΚΑΛΥΨΩ ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ ΜΙΚΕ

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Διόπτρα

Με την υποστήριξη του Μουσείου Καζαντζάκη

 

Η παράσταση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού